Gemeentewapen: de Zijpe [logo Zijper Museum] [logo Geregistreerd Museum]

navigatiebalk
[Homepage ZM] --> [Canon van Zijpe] --> [1799]

Canon van (de) Zijpe
overzicht
-2600   719   920   1200   1230   1421  
1551   1552   1553   1557   1596   1597   1600   1609   1610   1669   1701   1722   1733   1785   1799  
1800   1817   1819   1845   1846   1865   1880   1898   1912   1913   1916   1929   1934   1940   1957   1960   1970   1997   1999

Venster 21:
1799: Invasie van Engelsen en Russen bij Callantsoog


Landing Engelsen in 1799 tussen Petten en Callantsoog

Sinds 1795 hadden de patriotten het voor het zeggen in ons land, dat tot 1806 de Bataafse Republiek werd. Stadhouder Willem V van Oranje was in januari 1795 naar Engeland uitgeweken. Frankrijk voerde na de revolutie van 1789 meer en meer een expansiepolitiek, waartegen de Engelsen en Russen zich verzetten. Franse troepen waren sinds 1795 in ons land gelegerd.

De invasie
Op 22 augustus 1799 lagen er zo’n 200 Engelse oorlogs- en troepentransportschepen voor de kust van de Kop van Noord-Holland. De Bataafse generaal Daendels was hier met 8000 man (vooral Duitse en Belgische huurlingen). Hij vestigde zijn hoofdkwartier in Schagerbrug, het hoofddorp van de Zijpe. Bij iedere brug in de polder stonden 50 man klaar om bij een daadwerkelijke invasie de bruggen onklaar te maken om de opmars te stuiten.


De landing van de Engelsen bij Callantsoog (Groote Keeten) volgens D. Langendijk

Op 26 augustus begon de invasie en de Bataafse troepen trachtten die tevergeefs te verhinderen. De eerste Bataafse gewonden werden afgevoerd naar Schagerbrug, waar de kerk tot noodhospitaal was ingericht.
In de Zijpe werd de zogenoemde Zijpe-stelling opgetrokken langs de Ooster Egalement (vaart) tussen Oudesluis en wat later St. Maartensvlotbrug zou worden. Op 30 augustus trok Daendels zich terug naar Alkmaar en omgeving. Twee dagen later arriveerde een grote Engelse legereenheid in de Zijpe. Onder meer in Oudesluis werden versterkingen aangelegd.


‘The British Lines at Oude Sluys’. Rechts de verdedigingswerken met enige wachtlopende militairen.
Links rijdt eenboerenwagen de Slikkerdijk af. Ets doorHeath naar E. Walsh.

De slag om de Zijpe
De Bataafse 1e kolonne onder Daendels, inmiddels weer in z’n hoofdkwartier in Schagerbrug, trok op 10 september om 2 uur ’s morgens ten aanval. Gestreden werd op en om de Westfriese Dijk bij St. Maarten en Eenigenburg. Een tweede kolonne kwam vanuit Schoorldam, een sterke Engelse eenheid schoot te hulp vanuit Schagen. Franse troepen waren ook om 2 uur uit Schoorl vertrokken, maar moesten zich vanaf de Schoorlsche Zeedijk terugtrekken. Deze Bataafs-Franse aanval werd afgeslagen, ten koste van bijna 2000 militairen, waarvan slechts 184 Engelsen.


Bataafse troepen in de duinen bij Groote Keeten

Diverse andere slagen volgden: op 19 september de slag om Bergen, op 2 oktober die om Alkmaar en op 6 oktober de slag om Castricum. Aan beide zijden vielen veel doden. De Engelsen gingen inzien dat ze niet konden winnen en trokken zich terug in hun Zijpe-stelling. Na onderhandelingen werd op 13 oktober 1799 een verdrag gesloten met vrije aftocht voor de Engelsen en Russen. Negen dagen later startte de evacuatie van die troepen, maar pas op 17 november vertrokken de laatste Engelsen uit de Zijpe.

Veel schade
Uiteindelijk waren maar liefst 80.000 militairen betrokken bij dit oorlogje in noordelijk Noord-Holland. Die waren veelal ingekwartierd op het platteland; geregeld trokken ze door de dorpen en stadjes –stelend en plunderend. Zaken van waarde en veel om te eten. De bevoorrading van de troepen was immers slecht. Paarden, wagens, voerlieden, schuiten en schuitvoerders werden gevorderd om troepen te vervoeren. Kerken en scholen werden ingericht als paardenstal of hospitaal. Vrijwel al het hooi was gestolen om de militaire paarden te voeren. Brandstof kon door de oorlog niet aangevoerd worden (vooral turf), dus werd in die koude herfst alles van hout gesloopt en verstookt.

  
Inkwartiering in boerderijen. D. Langendijk.

Getuigen
De dominee van Callantsoog: “Na herhaalde gevechten in ons dorp lagen hier gedurende 10 à 11 weken 700 Engelse dragonders plus hun paarden. De kerk is als stal gebruikt en heeft veel schade. Al het hout, inclusief de preekstoel, is uit de kerk gesloopt”.

Poldertimmerbaas Van der Mandt van de Zijpe was tijdens het oorlogje beroofd van: 2 vrouwenschorten, 2 hemden, een nieuwe beddesprei, 2 onderbroeken, een koperen koffiekan, een koperen keteltje, een koekepan, 2 tafelmessen, theegerei en een ton (1000 kilo) turf. De meeste mensen hadden toen maar 1 of 2 stel ondergoed, als ze dat al hadden.
Jan Klinkhamer, de kastelein van het Gemeenelandshuis van de Hondsbossche bij Petten, zei 8.394 gulden schade te hebben geleden door de oorlog. In 1801 kreeg hij maar 1000 gulden vergoed. Had hij maar de juiste voorzorgsmaatregelen moeten treffen, zo stelde het bestuur van de Hondsbossche… De Franse troepen bleven en ons land zou zelfs ingelijfd (1806-1813) worden bij het expansieve Frankrijk onder Napoleon.

Bronnen:

 
Tekst: Frank van Loo


Zijper Museum, Schagerweg 97b, 1751 CB Schagerbrug
WWW: http://www.zijpermuseum.nl/
Laatste wijziging: 28 december 2009
Informatie: info@zijpermuseum.nl