Sport in Beeld: (2009)
Sportfoto’s van Niestadt en Oud + verenigingsmateriaal

Download deze affiche (PDF, 74x93cm)

De sport kent helden, zo ook in de Zijpe en Petten. En de sport van nu is niet uit de lucht komen vallen. Daar is een hele ontwikkeling aan vooraf gegaan. In het voorzaaltje van het museum wordt aandacht geschonken aan die Zijper sporthelden. In de middenzaal zijn vijf ‘eilandjes’ met aandacht voor de ontwikkeling van de sporten kolf, schaatsen, gymnastiek, voetbal en handbal in de Zijpe en Petten.

Gymnastiekvereniging ‘Ons Genoegen’ uit Schagerbrug

Kolf
Tot 1880 werd er niet of nauwelijks aan sport gedaan, er was geen geld en geen tijd voor. Behalve bij de wat meer welgestelden, die kolf speelden en dat al eeuwenlang. Café’s in Burgerbrug, St. Maartensbrug, Schagerbrug en later ook ’t Zand hadden een kolfbaan. Ook nu nog zijn er twee kolfclubs in Zijpe, beide in St. Maartensbrug (dorpshuis De Uytkijk).

IJsclubs
Tussen 1880 en 1895 heerste er een agrarische crisis in ons land, die leidde tot werkloosheid en dus armoede. Bovendien waren er strenge winters, die de situatie nog verergerden. Er bestond nog geen WW. Wel armenzorg, maar die gaf wel heel weinig. Her en der werden hier ijsclubs opgericht. Die verschaften werk in de vorm van baanvegen/baanonderhoud. Zij organiseerden ook uitdelingen van levensmiddelen en brandstof als het erg vroor.

Gymnastiekverenigingen
In de jaren 1890, als de ergste crisisjaren achter de rug zijn, worden er in de Zijpe en Petten gymnastiekverenigingen opgericht. Mogelijk was ‘Werk naar Krachten’ in ’t Zand de eerste. Andere dorpen volgen: ZSC in Burgerbrug (ook atletiek), Ons Genoegen in Schagerbrug, O.O. in Petten, D.O.V. in Oudesluis en SSS en DINDUA in St. Maartensbrug. Zij organiseerden sportfeesten en gaven ieder jaar een uitvoering.

Voetbal
Het voetbal startte hier waarschijnlijk in 1914 met ZVV (Zijper Voetbal Vereniging) in Schagerbrug. Maar dat stopte al in 1915. In 1921 ontstond DOSKO in Oudesluis. PSV in Petten was er vroeg bij en Geel-Rood (later Geel-Zwart) in ’t Zand volgde. In 1939 had zelfs St. Maartensvlotbrug een voetbalteam. Dat werd toen zwaar getroffen door de mobilisatie. Liefst zes spelers moesten in dienst. De overige vijf werden samengevoegd met die van Petten. Voor de oorlog was er al even een VESDO in Schagerbrug, maar de definitieve club van die naam kwam er pas in 1949.

Voetbalteam PSV uit Petten

Handbal
Handbal in Zijpe is pas van 1945 en later. Geel-Zwart in ‘t Zand was de eerste club. Toen nog met elf op een voetbalveld. DOSKO in Oudesluis en HVS in Schagerbrug volgden.

Sportfoto’s
Vanaf 1950 verschenen er foto’s van sportwedstrijden in de krant. De gebroeders Niestadt uit Schagen waren de persfotografen van de Schager Courant. Met hun Volkswagen-kever reden ze op zondagmiddag door de regio langs een paar sportvelden om wat plaatjes te schieten.
De gehele Niestadt-fotocollectie met ruim 81.000 foto’s, waaronder ruim 15.000 sportfoto’s, is in het bezit van het Zijper Museum. Van veel van die foto’s weten we niet: wie, wat, waar en wanneer. Help ons daarbij.
In het achterzaaltje van het museum zijn op drie computers al die sportfoto’s te bekijken.
In de middenzaal worden vergrotingen van sportfoto’s getoond: een aantal van Niestadt en wat meer van John Oud (en zijn assistenten) die het stokje in 1981/82 van Niestadt overnam. John Oud werkte met veel betere apparatuur (onder meer een telelens) en had ook meer gevoel voor sport.

Deze expositie was te zien van 8 maart t/m 30 december 2009.

Zijpe en het Water: (2008)
vriend en vijand

Download deze affiche (A3, PDF)

Petten en Callantsoog bestonden al eeuwen toen tussen 1552 en 1597 het uitgestrekte waddengebied 'de Zijpe' werd bedijkt. Met een stuifzanddijk tussen Petten en Callantsoog en een zeedijk tussen Callantsoog en De Keins/Schagen. Een periode met veel strubbelingen en tegenslag. Ons land was in oorlog met Spanje (80-jarige oorlog).
De Anna Paulownapolder kwam pas in 1845/46 tot stand. Daarvoor was er zee. De West-Friese Omringdijk lag er al sinds 1250/1300, evenals de Schoorlse Zeedijk tussen Krabbendam en Petten.

Een bedijking heeft twee grote vijanden: de door stormvloeden opgezweepte zee en overtollig binnenwater afkomstig van hevige regenval. Tegen de stormvloeden zijn er de dijken; voor de afwatering is er stelsel van sluizen, vaarten, molens en gemalen.
Tot 1825 was de Groote Sloot, dwars door de Zijpe (van Zijpersluis tot Oudesluis) de slagader. Voor de afvoer van overtollig water én als vaarweg (water als vriend), druk bevaren door trekschuiten, beurtscheepjes en later door de melkschuit. In geval van flinke vorst was er de ijspret.

Eind 1824 werd het Noord-Hollands Kanaal geopend. Ook weer dwars door de Zijpe. Een veilige en snelle verbinding tussen Amsterdam en de Noordzee (Den Helder). Tot 1876 werd het druk bevaren. Burgervlotbrug en St. Maartensvlotbrug ontstonden; de Stolpen en vooral ’t Zand ontwikkelden zich. Met daarbij de bijzondere vlotbruggen. Maar in 1876 kwam het Noordzeekanaal tussen Amsterdam en de Noordzee (IJmuiden) tot stand, een veel kortere en bredere route.

In 1936 kwam er nog een kanaal bij: Stolpen-Schagen-Kolhorn. Voor de scheepvaart eigenlijk veel te laat, de vrachtauto was al in opkomst. Maar het was crisistijd met veel werkloosheid. Dan kwam zo’n groot project met veel handenarbeid goed uit.

De Hondsbossche en de Pettemer Zeewering beschermen, samen met de duinen, de Zijpe en Petten tegen de zee. Nou ja, Petten moest in de 18e eeuw helemaal landinwaarts verplaatst worden vanwege de zee. Net voor 1800 ging men over tot ‘harde’ zee-weringen. Er werd niet meer geweken voor de oprukkende zee. De Zijpe hield droge voeten. Ook in 1916 toen de Anna Paulownapolder wel overstroomde.

De laatste tijd is er veel te doen over de zeeweringen. Door de klimaatverandering worden de zeespiegel en de golven steeds hoger en doemt een ‘Terug naar Af-scenario’.

Deze expositie besteedt onder meer aandacht aan:

• de bedijking van de Zijpe (incl. de Hondsbossche);
• de slagaders van de Zijpe: Groote Sloot en Noord-Hollands Kanaal;
• de molens en de afwatering van de Zijpe;
• het reddingswezen en de reddingsbrigades;
• de actuele bedreiging : Terug naar Af?

Deze expositie was te zien van 28 februari t/m 28 december 2008

Zuivel uit de Kop: (2007)

Download deze affiche (A3, PDF)

Na de definitieve inpoldering (1597) en ontwatering van de Zijpe ontstonden er al gauw boerenbedrijfjes. Van de beroepsbevolking werkten de eerste paar honderd jaar de meeste mensen in de akkerbouw en veeteelt.
In de tentoonstelling 'Zuivel uit de Kop' wordt een beeld gegeven van de veranderingen in het boerenbedrijf, toegespitst op het verwerken van de zuivel.
Het verwerken van de melk gebeurde tot ongeveer 1880 op de boerderij zelf. Dit was meestal ook het belangrijkste werk van de boerinnen en de meiden. De melk werd vooral verwerkt tot kaas, (zoals de Edammer en de Goudse), en ook tot boter.

Na 1880 had men echter te maken met grote concurrentie van andere landen waaronder Denemarken, de Verenigde Staten, Argentinië en Australië. Verder was er een gebrek aan arbeidskrachten op de boerderij voor de kaasbereiding. De boeren sloegen de handen ineen en richtten kleine kaasfabriekjes op. In de Zijpe zijn er zo'n 20 fabrieken en fabriekjes geweest. De laatste fabrieken zijn in 1965 gesloten.

De sluiting van kleine kaasfabrieken had te maken met schaalvergroting vanaf de jaren '60. Ook het aantal melkveebedrijven nam daardoor af en de bedrijven die overbleven werden groter. De bedrijfsvoering was mogelijk door ligboxstallen en later ook door melkrobots. Daarnaast werden er steeds meer landerijen gebruikt voor het telen van bloembollen.

Vanaf het begin hebben de boeren in de Zijpe oog gehad voor veeverbetering. Dit was belangrijk om ziekten te voorkomen en voor een grotere melkopbrengst. In de tentoonstelling wordt daarom ook aandacht besteed aan de rundvee-fokverenigingen, de veeartsenij, de kunstmatige inseminatie en het (kracht)voer.

Speciaal voor deze tentoonstelling is door Joop van der Water de gelijknamige film 'Zuivel uit de Kop' geproduceerd.
Tijdens de openingsuren is deze film te bekijken.

Deze expositie was te zien van 4 februari t/m 30 december 2007

De Zijpe in de Schoolbank: (2006)
Lager onderwijs in de Zijpe en Petten in de 20e eeuw

In een schoolklasje uit de jaren 1950/60 wordt een beeld gegeven van het lager onderwijs van toen: lesmethoden en leermiddelen (waaronder befaamde wandplaten). Voorts is er een wisselende grote greep uit de collectie klassefoto's van ons museum te zien.

Zie ook het artikel Onderwijs in de Zijpe en Petten 1600-1970.

Deze expositie was te zien van 5 maart t/m 27 december 2006

Download deze affiche (A3, PDF)

De Zijpe in kaart gebracht: (2006)
Cartografie van de Zijpe en omgeving vanaf 1550

Alle bekende kaarten van de Zijpe, vooral uit de periode 1550-1700, worden getoond. Als origineel, als facsimilé (copie) of op de computer.
Zie ook het overzicht van de kaarten van de Zijpe op deze website.

Deze expositie was te zien van 5 maart t/m 27 december 2006

Expositie Overleven 1940-1945 (2005)

Download deze affiche (PDF)

Op de expositie zijn onder meer te zien:

• Objecten uit de eigen collectie van het museum en tijdelijke bruiklenen.
• De film 'Donkere Dagen' (verkorte versie; gemaakt op basis van onder meer het Niestadt-filmmateriaal van het Zijper Museum).
• Voorts is op de computers in het museum de beeldbank met de vele Niestadt-foto's uit de oorlogsperiode (betreft vooral Schagen en de Wieringermeerpolder) te bekijken. Ook zijn er vergrotingen van een aantal van die foto's te zien.

Van 6 februari 2005 t/m wo 28 december 2005 heeft de expositie Overleven 1940-1945 plaatsgevonden.

Zie ook:
Het verhaal van Arie Brak: Gasten over de vloer; Als kind op de boederij in oorlogstijd.

Meer informatie over deze expositie is elders te vinden.

Trams en Treinen door de Zijpe (2004)

• de trein Schagen-Den Helder (vanaf 1865),
• de Noorder stoomtram Schagen-Alkmaar (1913-1933) en
• het werkspoor langs de kust (1863-1953)

Getoond wordt onder meer een schaalmodel van het eerste deel van de tramlijn tussen Schagen en Schagerbrug, veel foto's, diverse attributen, video, dvd, en veel ander uniek beeld- en documentatie materiaal, voor een deel afkomstige van andere musea en organisaties.

Beleef de tijd terug tijdens deze indrukwekkende expositie.

Deze expositie vond plaats van 1 februari 2004 t/m 29 december 2004

Meer informatie is elders te vinden.

Zie ook het artikel uit de Zijper Historie Bladen: Trams en treinen door (de) Zijpe.

Het Geheugen van Zijpe(2004)

Sinds 2004 is het Zijper Museum met zijn Niestadt fotocollectie, naast zo'n 25 gerenommeerde Nederlandse musea en instellingen, deelnemer aan 'Het Geheugen van Nederland', de digitale schatkamer van Nederland met 700.000 afbeeldingen, 250 uur film en 100 uur audio van de Koninklijke Bibliotheek

Bij 'Het Geheugen van Nederland' is uitgebreid informatie te vinden van de gebroeders Niestadt en van hun fotowerk, zowel in de Nederlandse als in de Engelse taal.

Zie ook het persbericht: 'Regio Schagen wereldwijd in beeld'

Deze expositie vindt plaats van 10 maart 2004 tot eind 2004.

De (stolp)boerderijen van de Zijpe (2003)

Van begin april 2003 tot eind 2003 vond deze expositie 'Wat een pracht...', de (stolp)boerderijen van (de) Zijpe, plaats (2003 was het jaar van de boerderij!).

Meer informatie over de Zijper boerderijen is elders te vinden.

Beurtschippers (2002/2003)

Deze tentoonstelling vond plaats van 1 december 2002 tot medio maart 2003 .

Meer wetenswaardigheden welke met de beurtschipperij te maken hebben is elders te vinden.

Daan Pool (2002/2003)

Daan Pool en zijn gezelschap

Deze tentoonstelling vond plaats van 17 maart 2002 tot midden maart 2003.

Topstuk -- Kopstuk (2002/2003)

De museumconsulenten Peter Saal en Jan Sparreboom hebben zo'n 40 topstukken in de collecties van de musea in de Kop van Holland aangewezen. Het betreft de musea boven de lijn net onder Alkmaar - Hoorn. Rond deze topstukken is een heel project opgezet, met als doel het trekken van bezoekers.

Uit de collectie van het Zijper Museum is als topstuk gekozen: de documentenkist van het Hoogheemraadschap van den Hondsbossche en Duyne tot Petten uit 1730.
Deze kist is aan drie zijden fraai versierd met houtsnijwerk (onder meer de wapens van de dijkgraaf en de hoogheemraden). De kist stond in de vergaderzaal van het Hoogheemraadschap in het Gemenelandshuis (bestuurscentrum) in de Hazepolder bij Petten.

In 1975 kon de gemeentelijke commissie van de toenmalige Oudheidkamer Zijpe (het tegenwoordige Zijper Museum) dit kleinood aankopen op een veiling van Mak van Waay (onderdeel van Sotheby) in Amsterdam. Hoe en door wie de kist op de veiling is aangeboden was en bleef geheim.
Drs. Jan T. Bremer uit Wieringerwaard, in 1999 door Prins Bernard onderscheiden met de Zilveren Anjer voor zijn publicaties, is bereid gevonden het topstuk voor ons te presenteren op video.

Archiefkist 1730

Kopstuk -- Topstuk was te bezichtigen van 10 april 2002 tot eind 2003.

Educatief project: 12x Zijpe (2002/2003)

Deze presentatie vond in 2002 tot begin maart 2003 plaats.

Schoenlepels van alle tijden (begin 2002)

De heer Martien Tuithof uit Schagerbrug is een verwoed verzamelaar van schoenlepels. Zijn collectie omvat zo'n 1300 verschillende exemplaren waarvan een ruime selectie is te bekijken in het Zijper Museum. De oudste exemplaren in zijn indrukwekkende verzameling zijn van koehoorn en van ijzer/metaal. Ze dateren van zeker (ver) vóór 1900.
Landen van herkomst: Nederland, belgië, Frankrijk, Spanje, Duitsland, verenigd Koninkrijk, Oostenrijk, Noorwegen, Denemarken, Polen, Italië, verenigde Staten, canada, Thailand, Indonesië, Japan en China.

Deze tentoonstelling startte tijdens de kerstdagen van 2001 en eindigde 10 maart 2002.

Laatste nieuws:
Martien Tuithof uit Schagerbrug mag zich sinds 27 februari 2004 wereldrecordhouder schoenlepels verzamelen noemen. Het record is officieel erkend door het Guinness Book of Records.
De verzamelaar had voor het record in totaal 1594 schoenlepels in zijn bezit. Inmiddels is zijn verzameling de 2800 schoenlepels gepasseerd.